KARTKI MAZURSKIE

 

CZERWIEC 2005 R. Nr 3 (24) Rok VI
Biuletyn Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Olsztynie

Mazurskie rocznice i obchody

Na Mazurach odbyły się wiosną imprezy poświęcone wybitnym postaciom mazurskich dziejów. W Ostródzie przypomniano postać ks. Gustawa Gizewiusza (1810-1848), a na konferencji naukowej w Mrągowie omawiano życie i działalność ks. Krzysztofa Mrongowiusza (1764-1855). Swój czynny udział w tym uroczystościach zaznaczyli zarówno przedstawiciele Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego, jak i ewangeliccy duchowni z diecezji mazurskiej. Można tylko żałować, że lokalne środki społecznego przekazu, zwłaszcza prasa, tak niewielki miały udział w upamiętnieniu tych wydarzeń, ważnych dla lokalnych środowisk, ale też dla lepszego poznania historii i niezwykle interesującej, choć nie zawsze docenianej, kultury mazurskiej regionu.

OSTRÓDA. Gustaw Gizewiusz (ur. 21 maja 1810 roku w Piszu) zmarł 7 maja 1848 roku w Ostródzie, w której od 1835 roku sprawował swój urząd kaznodziei polsko-ewangelickiego i gdzie rozwinął wszechstronną działalność w obronie Mazurów. Był nie tylko kaznodzieją, ale też działaczem społecznym, publicystą, tłumaczem i redaktorem, wydawcą i bibliofilem, a także - co szczególnie od niedawna się podkreśla - etnografem, zbieraczem folkloru muzycznego. W piątek 20 maja w Ostródzie zorganizowano uroczystości związane ze 195 rocznicą jego urodzin i 157 rocznicą śmierci. Uroczystości rozpoczęły się nabożeństwem ekumenicznym w kościele św. Dominika Savio, prowadzonym przez salezjanów. W XIX wieku był w tym miejscu kościół ewangelicki. W latach 1835-1848 działał w nim Gustaw Gizewiusz, kaznodzieja i znany obrońca języka polskiego na Mazurach. W roku 1945 kościół i przylegające dzielnice zostały spalone. W 1956 r. władze wojewódzkie przekazały Kurii Warmińskiej w Olsztynie ruiny zabytkowego kościoła. Po odbudowie powstała parafia katolicka, prowadzona przez salezjanów.
W kościele od paru lat znajduje się tablica upamiętniająca Gustawa Gizewiusza, ewangelickiego duchownego, i jego zasługi. Nabożeństwo ekumeniczne prowadził ks. Ryszard Pitruski, proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej w Ostródzie, przy współudziale duchownych innych wyznań. Licznie obecni byli uczniowie Szkoły Podstawowej nr 2, której patronem jest Gustaw Gizewiusz, a także delegacje ze wszystkich innych szkół ostródzkich.
Oprawę muzyczną przygotował i grał podczas nabożeństwa p. Ryszard Szurgot, ostródzki muzyk i popularyzator muzyki, prezes Stowarzyszenia Miłośników Muzyki im. Feliksa Nowowiejskiego w Olsztynie, konsultujący się z już wcześniej z Mazurskim Towarzystwem Ewangelickim w sprawie przywrócenia i ożywienia tradycji muzycznej Mazur. Przed nabożeństwem rozległa się zatem, wykonana przez solistkę, "Pieśń mazurska" zaczynająca się od słów: "Wśród modrych fal łódka rybaka pomyka hen w dal", zwana także hymnem mazurskim. Pięknie zabrzmiała, a jak mówił p. Szurgot, już podczas wcześniejszego wykonania zyskała sobie w Ostródzie uznanie. Natomiast po zakończeniu nabożeństwa chór uczniowski zaśpiewał ludową pieśń mazurską "Na ostródzkim polu", zanotowaną przez Gustawa Gizewiusza i umieszczoną w jego zbiorze "Pieśni ludu znad górnej Drwęcy".
Następnie złożono wieńce na grobie Gustawa Gizewiusza na cmentarzu "Polska Górka", znajdującym się opodal szkoły noszącej jego imię. Natomiast w auli Szkoły Podstawowej nr 2 im Gustawa Gizewiusza Erwin Kruk wygłosił wykład "Ks. Gustaw Gizewiusz jako etnograf". Nauczycielom i gościom wręczono książkę Erwina Kruka "Szkice z mazurskiego brulionu". Odbyło się również rozstrzygnięcie uczniowskich konkursów wiedzy o życiu i działalności Gustawa Gizewiusza. Tego dnia w ramach dorocznego Święta Szkoły na boisku szkolnym oraz w sali gimnastycznej odbył się też festyn i biesiada mazurska, bardzo angażująca młodzież i nauczycieli. A że dzień był pogodny, przy muzyce i śpiewie, a także przy zorganizowanych stoiskach, uwijali się i uczniowie, i dorośli.

MRĄGOWO. W 1946 roku niemiecki Sensburg, przez Mazurów nazywany Ządzborkiem, otrzymał oficjalną nazwę - Mrągowo. W tym roku miasto Mrągowo przypomniało sobie po raz pierwszy, że swoją powojenną nazwę zawdzięcza Krzysztofowi Celestynowi Mrongowiuszowi, który urodził się 19 lipca 1764 roku w Olsztynku, a zmarł 3 czerwca 1855 roku w Gdańsku, w którym, odkąd w 1798 roku otrzymał wokację jako kaznodzieja w kościele św. Anny w Gdańsku, w swojej nieprzerwanej działalności był czynny aż do końca życia, przez 57 lat w służbie kościoła, szkoły, nauki.
W dniu 3 czerwca 2005 r. z okazji 150. rocznicy śmierci K. C. Mrongowiusza odbyła się w Mrągowie w hotelu "Mrongovia" międzynarodowa konferencja nt. "Pastor K. C. Mrongowiusz jako europejski budowniczy mostów między narodami". Zgromadziła ona licznych referentów i zaproszonych gości, w tym delegację z niemieckiego miasta Grűnberg, z którym Mrągowo współpracuje od 1992 roku. Przed konferencją sala nie mogła pomieścić wszystkich. Zjawili się bowiem także uczniowie - laureaci konkursów wiedzy "o Mrongowiuszu, który dał nazwę mojemu miastu". Po tym, jak uczniowie z dyplomami i nagrodami wrócili do swoich zajęć, rozpoczęła się konferencja.
W programie umieszczono aż 12 referatów, w większości bardzo interesujących, choć często luźno związanych z uczonym kaznodzieją i znakomitym leksykografem. Ale również te, które dotyczyły prac Mrongowiusza, ze względu na ograniczenia czasowe mogły być zaprezentowane zaledwie w zarysie. Narzucone przez organizatorów tempo, aby wypełnić program, wykluczało podjęcie dyskusji, gdyż na nią nie było już czasu. Wbrew wcześniejszym zapewnieniom, jakoby konferencja obliczona była na dwa dni, cały program starano się zrealizować w jednym dniu. Niektórzy autorzy referatów przybyli aż z Gdańska, z Torunia i ze Słupska, a inni z Olsztyna i Mrągowa. Na konferencji swoje opracowania prezentowali m.in. Janusz Małłek, Józef Borzyszkowski, Danuta Bogdan, Grzegorz Jasiński, Erwin Kruk, Dariusz Jarosiński, Ewa Czerniakowska i Zygmunt Szultka. Wyrażano przekonanie, że dotychczasowa monografia Mrongowiusza, opracowana przez Wiesława Bieńkowskiego i wydana w 1983 roku, już nie wystarcza i że nastała pora, aby podjąć pracę nad przygotowaniem nowej monografii.
Wieczorem w kościele ewangelicko-augsburskim w Mrągowie odbyło się nabożeństwo ekumeniczne z okazji 150. rocznicy śmierci ks. K. C. Mrongowiusza, które prowadził ks. Piotr Mendroch, proboszcz parafii. Powitał on uczestników konferencji, gości z Grűnbergu, władze Mrągowa. Następnie słowo do obecnych na nabożeństwie skierował ks. bp Rudolf Bażanowski, zwierzchnik diecezji mazurskiej, podkreślając stałą potrzebę budowania mostów porozumienia i pojednania. Nabożeństwo uświetniały chóry - "Schola Vocale" i chór parafialny. Błogosławieństwo pokoju obok duchownych ewangelickich przekazał też zgromadzonym katolicki ks. dziekan Wiesław Świdziński z Mrągowa. W końcowej części nabożeństwa wystąpił ks. Fryderyk Tegler z Niemiec, który po polsku przedstawił życie i dzieło Mrongowiusza, i omówił ich znaczenie w jego doświadczeniach życiowych.


INFORMACJE W SKRÓCIE:

Dyplom honorowy "Wawrzynu"
dla książki ks. dr. Alfreda Jaguckiego

W tym roku, pod patronatem marszałka województwa Warmińsko-mazurskiego, ustanowiono "Wawrzyn" - literacką nagrodę Warmii i Mazur. Powołana na początku maja kapituła zapoznała się z ponad setką książek, które ukazały się drukiem w ubiegłym roku. Spośród nich wybrała i nominowała do Wawrzynu - literackiej nagrody Warmii i Mazur pięć książek, które zaprezentowano w prasie i w radiu. Okazało się, że dwie spośród nich to książki wydane przez Mazurskie Towarzystwo Ewangelickie, a mianowicie album pod redakcją Erwina Kruka "Hieronim Skurpski" oraz tom wspomnień ks. dr Alfreda Jaguckiego "Mazurskie dole i niedole".
Uroczystość wręczenia Wawrzynu 2004 - literackiej nagrody Warmii i Mazur odbyła się 30 maja br. w Starym Ratuszu w Olsztynie. Decyzją kapituły statuetkę "Wawrzynu" wraz z nagrodą pieniężną otrzymał Andrzej Rzempołuch, autor książki "Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953". Natomiast w plebiscycie czytelników "Gazety Olsztyńskiej" i słuchaczy Radia Olsztyn, którzy wybierali najlepszą książkę spośród nominowanych, najwięcej głosów oddano na książkę ks. dr Alfreda Jaguckiego "Mazurskie dole i niedole". I ta książka została wyróżniona dyplomem honorowym "Wawrzynu".

Współpraca z kołem Macierzy Ziemi Cieszyńskiej w Kortowie
Członkowie Macierzy Ziemi Cieszyńskiej w Kortowie, zrzeszeni już od 20 lat w prężnym kole terenowym, należą do organizacji regionalnej, która na Śląsku Cieszyńskim obchodzi jubileusz 120-lecia. Uniwersyteckie Kortowo ma w swej przeszłości wiele wspólnego z Cieszynem. Wówczas bowiem, gdy w Olsztynie powstawała Wyższa Szkoła Rolnicza, z Cieszyna właśnie przybyła część kadry naukowej i pracowników pomocniczych, a w ślad za nimi także studenci ze Śląska. W latach pięćdziesiątych byli to w większości ewangelicy i brali czynny udział w życiu parafii ewangelickiej w Olsztynie.
We wtorek 7 czerwca 2005 r. na swe spotkanie w Klubie Baccalarium, działającym na terenie Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Zarząd koła Macierzy Ziemi Cieszyńskiej zaprosił ks. bp. Rudolfa Bażanowskiego, zwierzchnika diecezji mazurskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, oraz Erwina Kruka, przewodniczącego Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego, aby oba te środowiska poznały się bliżej i zarysowały płaszczyzny współpracy.
Gości przedstawił prof. Oskar Lorek, a potem długoletni prezes koła prof. Janusz Guziur zakreślił problematykę, która, jak się zdaje, może służyć współpracy i poznaniu środowiska ewangelickiego na Warmii i Mazurach. Bp Rudolf Bażanowski wspomniał o duchownych ze Śląska, którzy po wojnie spełniali swoją służbę duszpasterską na Mazurach. Obecnie jest również kilku, jak powiedział, wymieniając m.in. ks. Piotra Mendrocha z Mrągowa czy Daniela Ferka z Giżycka. Natomiast Erwin Kruk, omawiając sześcioletnią działalność Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego, zwrócił przede wszystkim uwagę na działalność wydawniczą stowarzyszenia i potrzebę dokumentacji ludzkich losów. Dotyczy to także losów śląsko-mazurskich, przeplatających się tak w przeszłości, jak i w okresie powojennym. Podawał przykłady tematów, które czekają na opracowanie. Podczas spotkania uzgodniono, że niektóre z nich będą przedmiotem wspólnych działań.

 

KARTKI MAZURSKIE, Czerwiec 2005, Nr 3 (24) Rok VI. Red. E.K.
Biuletyn Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego.
Adres: 10 - 026 Olsztyn, ul. Stare Miasto 1,
tel. + 48 89 527-22-45
Konto: PKO BP II/0 Olsztyn 93 1020 3541 0000 5002 0091 1180
http://diec.mazurska.luteranie.pl/pl/mte.html

 


Powrót do poprzedniej strony
Wydrukuj strone

(c) 2005 - Diecezja Mazurska KEA w RP - diec.mazurska@luteranie.pl