KARTKI MAZURSKIE

2007 Październik Nr 10 (52) Rok VIII
Biuletyn Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Olsztynie

 

Księża Diecezji Mazurskiej KE-A w latach 1950-1960
Część druga

 

Ks. Andrzej Czyż
Ks. Stanisław Dorda
Ks. Franciszek Duda
Ks. diak. Henryk Jarzombski
Ks.Otton Jaworski
Ks. Wilhelm Firla
Ks. Jan Gogółka
Ks. Jan Gross
Ks. Antoni Komendera
Ks. Erwin Kruczek
Ks. Józef Kułak
Ks. diak. Sieghard Kunze
Kand. teol. Rudolf Lejczyk
Ks. Ryszard Małłek
Ks. Lucjan Steinhagen
Ks. bp Jan Szarek
Ks. Rudolf Turoń
Ks. Henryk Wiśniewski
Ks. Emil Żmijewski

 

Ks. Wilhelm Firla

Urodził się 26 lipca 1915 roku w Moszczenicy, pow. Rybnik. Dnia 11 stycznia 1946 roku ukończył wydział teologii ewangelickiej w Warszawie. Ordynowany był 14 kwietnia 1946 roku i objął administrację parafii w Gliwicach, w Nowej Wsi, Toszku i Pyskowicach. Pierwsze lata służby kościelnej poświęcił odbudowaniu parafii w Gliwicach, gdzie ewangelicy zostali pozbawieni swoich przedwojennych kościołów, a nabożeństwa odbywały się w małej salce dawnego Domu Opieki. W 1948 roku, dzięki usilnym staraniom, zakon pallotynów oddaje zabrany kościół. Przez długie miesiące trwają remonty. Dnia 16 października 1949 r. w Gliwicach i Łabędach odprawiono uroczyste nabożeństwa.

W maju 1952 roku decyzją Naczelnej Rady Kościoła, ks. Wilhelm Firla zostaje przeniesiony do Diecezji Mazurskiej. Skierowany zostaje do Sorkwit na Mazurach. Jak uzasadniała to Naczelna Rada Kościoła: "a to dla dobra służby i Kościoła w ramach dla Kościoła pożądanej, a przez władze państwowe zaleconej akcji na Mazurach".

W przeciwieństwie do wielu innych duchownych, ks. Wilhelm Firla na tym nowym miejscu pozostał przez dziesiątki lat, aż do emerytury w 1984 roku. Najpierw był administratorem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Sorkwitach. Skończyła się jednak "akcja mazurska", a ks. Firla trwał nadal. Prowadził też założony przez swego poprzednika, ks. Alfreda Jaguckiego, Dom Opieki dla Dorosłych w Sorkwitach, który przetrwał do 1974 roku. Oprócz macierzystej parafii w Sorkwitach, ks. Wilhelm Firla administrował w 1968 parafią w Biskupcu Reszelskim, a w 1980 także parafią w Mrągowie.

Ks.Wilhelm Firla w 1983 roku został proboszczem parafii w Mrągowie, a we wrześniu 1987 roku ze względu na wiek został przeniesiony w stan spoczynku, służbę duspasterską pełnił jednak do końca lutego 1988 roku.

Ks. Wilhelm Firla zmarł w 1990 r. W "Kalendarzu Ewangelickim" (1991) opublikowano wspomnienie o nim pióra Jana Motyki.

 

Ks. diak. Henryk Jarzombski

Urodził się 15 lipca 1906 roku na Śląsku. Należał do kilkunastu duchownych, którzy w 1952 roku, po ukończeniu kursów teologicznych, zostali ordynowani na księży diakonów. Jak większość z nich, również ks. diakon Jarzombski rozpoczął swą praktykę kościelną w Diecezji Mazurskiej. Po ordynacji, która odbyła się w dniu 18 maja 1952 roku w Warszawie, skierowany został do parafii w Nawiadach, W tym czasie, przez pół roku, pełnił także obowiązki administratora parafii w Rybnie i Rańsku. Potem pod jego opieką duszpasterską znajdowały się parafie w Nawiadach i Pieckach. Pracę kościelną prowadził tam do 30 kwietnia 1954 roku. Z dniem 1 maja Naczelna Rada Kościoła mianowała go na p.o. administratora Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Czarnymlesie oraz zboru w Odolanowie, a także PE-A w Ostrzeszowie-Kobylejgórze. Tak zatem, po dwuletniej praktyce, ks. diakon Jarzombski opuścił Mazury.

 

Kand. teol. Rudolf Lejczyk

Pochodził ze Śląska. Jego nazwisko figuruje na liście absolwentów I Liceum Ogólnokształcącego im. J. Słowackiego w Chorzowie w 1951 r. Po maturze studiował na Wydziale Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego i w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej. Studia ukończył w 1956 r. jako magister teologii. Na praktykę kościelną został skierowany na Mazury. W październiku 1956 r., jak potwierdza to pismo Wydziału do Spraw Wyznań w Olsztynie do Prezydium Naczelnej Rady Kościoła, wyrażona została "zgoda na powołanie absolwenta teologii Rudolfa Lejczyka na pomocnika ks. [Maksymiliana] Cybulli w parafiach Nawiady i Piecki (pow. Mrągowo), z siedzibą w Nawiadach". Ta praktyka kościelna, trwająca zazwyczaj rok lub dwa, w tym przypadku już po pięciu miesiącach została przerwana. Dnia 5 kwietnia 1957 r. senior diecezji mazurskiej ks. Edmund Friszke napisał do Prezydium WRN w Olsztynie: "Niniejszym powiadamiam, że absolwentowi teologii Rudolfowi Lejczykowi udzielono na podstawie zaświadczenia lekarskiego 1-miesięcznego urlopu zdrowotnego od 1-30 kwietnia br. W zastępstwie (w parafiach Nawiady i Piecki) będzie ks. Gerhard Dosch, student Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Chylicach k. Warszawy". Po tym terminie nie ma już w diecezji mazurskiej żadnych materiałów archiwalnych, wskazujących na pracę kościelną Rudolfa Lejczyka.

 

Ks. Ryszard Małłek

Urodził się 26 lipca 1926 r. w Kisinach w powiecie działdowskim jako syn Karola Małłka i Wilhelminy z domu Piecha. Ordynowany był 20 stycznia 1952 r. w Łodzi. W łódzkiej parafii odbywał praktykę studencką oraz kościelną pod kierunkiem ks. bp. Karola Kotuli. M.in. sprawował opiekę duszpasterską i administracyjną nad Parafią Ewangelicko-Augsburską w Zgierzu. Przejściowo, w miesiącach czerwcu i lipcu 1954 r. ks. Ryszard Małłek otrzymał mianowanie na administratora parafii w Nidzicy. Była ona biedna. Nic dziwnego, że chętnych do pasterzowania w takiej parafii nie było. Jak napisał we wspomnieniach ks. Jerzy Otello, długoletni proboszcz nidzicki, o obecności ks. Małłka w Nidzicy: "Uznawszy jednak warunki za zbyt ciężkie, przeszedł do Ukty. Zresztą i ta parafia mu się - jak mówią Mazurzy - "nie udała", wkrótce bowiem definitywnie opuścił Mazury." W Nidzicy ks. Ryszard Małłek przejąć miał parafię 1 czerwca 1954 r. od ks. Eugeniusza Jungto, który dostał właśnie mianowanie na administratora parafii w Tomaszowie Mazowieckim. Dnia 1 sierpnia administrację parafii nidzickiej przejął ks. Paweł Kubiczek z Ostródy. Na praktykę wakacyjną skierowano do Nidzicy studenta teologii Rudolfa Turonia. Po wakacjach zaś parafią w Nidzicy i Działdowie miał zarządzać już ks. Jerzy Otello, ale ostatecznie osiadł tam na stałe w połowie 1955 r.. Ks. Ryszard Małłek został natomiast mianowany na administratora parafii w Starej Ukcie oraz zborów w Wejsunach i Rucianem z dniem 1 sierpnia 1954 r. Po czterech latach pracy kościelnej w Ukcie, Naczelna Rada Kościoła powierzyła mu w marcu 1958 r. administrację parafii w Nawiadach i Pieckach. Nie na długo, bo niebawem wyjechał. O tej sytuacji napisał we wspomnieniach ks. Alfred Jagucki: "Ksiądz Ryszard Małłek, syn "króla Mazurów", był żonaty z Mazurką. Jego jako duchownego w Ukcie nachodzili funkcjonariusze UB i obsypywali groźbami tak, że musiał pod naciskiem władz wyjechać. W tym przypadku, jak sądzę, chodziło pewnie o skompromitowanie jego ojca, dyrektora Mazurskiego Uniwersytetu Ludowego w Rudziskach, wobec którego od dłuższego czasu, zanim zlikwidowano placówkę, aparat represji stosował swoistą wojnę podjazdową. Karol Małłek nad tym, co dotknęło jego syna, bardzo ubolewał i żalił się do mnie, że władze kościelne nie stanęły w obronie syna."

 

Ks. Jan Gross

Urodził się dnia 25 kwietnia 1938 r. w Starogardzie Gdańskim. W okresie okupacji Grossowie mieszkali w Wadowicach, a po II wojnie światowej w Chorzowie. W latach 1952-1956 Jan Gross uczęszczał do liceum Ogólnokształcącego w Chorzowie-Batory.W październiku 1956 roku rozpoczął studia na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej, które ukończył 23 czerwca 1960 roku, uzyskując stopień magistra teologii ewangelickiej. Dnia 2 października 1960 roku został ordynowany na księdza ewangelickiego, a następnego dnia Konsystorz skierował go do Diecezji Mazurskiej (Szczytno), w której przez rok był wikariuszem diecezjalnym u boku ks. sen. Alfreda Jaguckiego. Po rocznym wikariacie został mianowany p.o. administratora Parafii w Dąbrównie, Lipowie i Glaznotach na Mazurach (1961-1962).

Z dniem 1 stycznia 1963 r. został przeniesiony do Diecezji Cieszyńskiej. Aż do dnia 15 października 1973 r. był wikariuszem parafii w Goleszowie. Od października 1973 r. został przez Konsystorz przeniesiony na wikariat do największej parafii ewangelickiej w Polsce, do Cieszyna. U boku ks. radcy dr Alfreda Jaguckiego pracował do 1978 roku. Dnia 3 września 1978 roku Zgromadzenie parafialne Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Mikołowie obrało go swoim proboszczem. Instalacja odbyła się 18 lutego 1979 roku. W dniu 6 kwietnia 2002 r. Synod Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP powierzył mu urząd Prezesa Synodu i przewodniczącego Rady Synodalnej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Zgodnie z uchwałą Konsystorza w dniu 31 stycznia 2004 r. przeszedł na emeryturę, pozostając nadal (aż do końca kadencji) Prezesem Synodu Kościoła i przewodniczącym Synodalnej Komisji d/s Liturgii i Muzyki Kościelnej. Jest autorem niezliczonej ilości cennych opracowań, artykułów, przemówień, kazań. O jego bogatej, różnorodnej działalności można przeczytać na stronach internetowych. Na emeryturze zamieszkał z rodziną u córki w Cieszynie.

 

Ks. Lucjan Steinhagen

Urodził się 28 listopada 1928 roku. Ordynowany był 7 czerwca 1959 roku. Zrazu jego siedzibą było Działdowo. W październiku 1959 r. z polecenia władz kościelnych zaczął pełnić obowiązki administratora parafii w Biskupcu Reszelskim oraz Dźwierzutach wraz ze zborami: w Raszągu, Czerwonce, Jezioranach i Reszlu. Po niespełna trzech latach, z początkiem czerwca 1962 r. ks. Lucjan Steinhagen otrzymał mianowanie na administratora tych parafii i zborów, którymi się dotąd zajmował. Ożenił się z Mazurką. Był bardzo pracowity. W niedziele miał po kilka nabożeństw, na które dojeżdżał motocyklem, ubrany w specjalny kombinezon. Koledzy duchowni z tamtego czasu nazywali go żartobliwie "kosmonautą". Z dniem 1 stycznia 1966 roku władze kościelne mianowały go duszpasterzem misyjno-ewangelizacyjnym Diecezji Mazurskiej.

Pod koniec 1968 r. został delegowany na rok następny do pracy w zborach niepolskich na terenie województwa koszalińskiego, zrazu na kwartał, a potem do końca sierpnia 1969 r. W Słupsku został dłużej. 20 września tego roku otrzymał uchwałę Naczelnej Rady Kościoła: "odwołuję księdza z dn. 30.9. 1969 ze stanowiska wikariusza diecezjalnego i duszpasterza misyjnego Diecezji Mazurskiej". Redaktor Jan Wild, do którego zwróciłem się o informacje, napisał mi o dalszych losach ks. Lucjana Steinhagena: "miał 5-osobową rodzinę, pracował w Słupsku do 31 października 1971 r. Obecnie mieszka w Niemczech, ale bywa w Polsce, nawet na Konferencjach Księży Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP."

W październiku 2005 r. podczas nabożeństwa spowiednio-komunijnego w Pabianicach z okazji zjazdu rodu Krusche, który przed wojną miał w Pabianicach liczne zakłady, ks. Lucjan Steinhagen, wnuk Felixa Krusche, wygłosił kazanie.

 

Ks. Rudolf Turoń

Urodził się 31 marca 1931 roku, a ordynowany był 14 maja 1957 roku. Z dokumentów archiwalnych diecezji mazurskiej wynika, że już w 1952 roku, jako praktykant i "ewangelista" został przydzielony "do pomocy ks. Rueckertowi z siedzibą w Białej". W 1954 roku, jako student teologii, oddelegowany został na wakacyjną praktykę do Nidzicy i Działdowa. Po ordynacji, ks. Rudolf Turoń powołany zostaje na stanowisko pomocnika ks. sen. Edmunda Friszkego w Olsztynie. Zamieszkał w Bartoszycach. Jednocześnie dnia 6 czerwca 1957 roku otrzymuje polecenie opieki religijnej nad parafiami i zborami: Bartoszyce, Bisztynek, Górowo Ił. i Jeziorany. Po paru miesiącach stąd odchodzi. Władze kościelne uwzględniają jego prośbę i przenoszą na stanowisko wikariusza ks. Alfreda Jaguckiego w Szczytnie dla opieki religijnej nad parafiami w Biskupcu Reszelskim i Kobułtach oraz nad zborami w Raszągu, Czerwonce i Reszlu (z dn.1.11.57). Po dwóch latach, gdy ks. Tadeusz Bogucki opuszcza parafię w Świętajnie, ks. Turoń skierowany tam został jako pełniący obowiązki administratora parafii w Świętajnie, Gawrzyjałkach oraz Jerutkach. Skierowanie, jak napisano w oficjalnym dokumencie, uzależnione jest od "wyrażenia na to zgody WRN Olsztyn". Nie było przeciwwskazań. W czerwcu 1962 roku ks. Rudolf Turoń mianowany został administratorem parafii w Świętajnie oraz zboru w Małych Jerutkach.

Mimo młodego wieku był bardzo chory i potrzebował wsparcia. Absolwent ChAT ks. Jerzy Krzywoń ze Skoczowa, z dniem ordynacji został wikariuszem senioralnym diecezji mazurskiej z siedzibą w Świętajnie. W tym samym czasie władze kościelne ogłosiły decyzję wobec ks. Rudolfa Turonia: "Mając na uwadze, że stan zdrowia księdza uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy nie tylko w Kościele ale i poza Kościołem - przenieść w stan spoczynku z dniem 31 października 1962 roku." Dalsze informacje przynosi "Kalendarz Ewangelicki 1964". Pisząc o stratach duchowieństwa ewangelickiego, podano tu: "W Nowy Rok (1 I. 1963) zmarł w szpitalu w Warszawie w bardzo młodym wieku ks. Rudolf Turoń." W książce ks. dr. Alfreda Jaguckiego "Mazurskie dole i niedole" (Olsztyn 2004), na stronach 127 i 128, jest nawiązanie do sytuacji w Świętajnie, gdy w 1959 roku przybył tu ks. Rudolf Turoń jako wikariusz.

 

Ks. Józef Kułak

Urodził się 6 sierpnia 1919 roku. Na ewangelickiego księdza ordynowany był 12 kwietnia 1950 roku. Zanim trafił na Mazury, był już przez kilka lat administratorem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Radomiu oraz zboru w Kielcach. Z dniem 1 maja 1957 roku Naczelna Rada Kościoła przeniosła go do Diecezji Mazurskiej - na stanowisko administratora parafii w Mańkach i Łęgutach oraz zboru w Olsztynku. Jego macierzystą parafią były Mańki, gdzie zamieszkał. Ks. Kułak był człowiekiem wielkiej wiedzy. Wiejscy parafianie uważali, że jego kazania są za mądre dla nich, bardziej przydatne ludziom wykształconym. Z różnych powodów, lata spędzone w Mańkach, rodziły poczucie dystansu i osamotnienia, połączonego z nieufnością. Z końcem 1965 roku, gdy długoletni proboszcz ks. Otton Wittenberg z Olsztyna przeszedł na emeryturę, wydawało się, że zmieni się los duchownego. Z dniem 13 stycznia 1966 roku ks. Józef Kułak z Maniek otrzymał na podstawie uchwały Konsystorza mianowanie na administratora parafii w Olsztynie. W Olsztynie na plebanii, wymagającego stałego remontu, nie było jednak wolnego mieszkania. Administrator dojeżdżał z Maniek. Wysyłał pisma w sprawie remontu zabytkowej plebanii, alarmował władze kościelne w sprawie instalacji elektrycznej. Nastał czas sporych nieporozumień i spięć, których dokumenty archiwalne nie wyjaśniają w sposób jednoznaczny. Warto jednak powiedzieć, że już pod koniec 1967 roku, na skutek konfliktów z ks. Kułakiem, władze kościelne mianowały nowego administratora parafii olsztyńskiej oraz zborów z tego okręgu. Został nim ks. Henryk Zalewski. Był nim jednak tylko formalnie. W piśmie do Prezydium PRN w Ostródzie ks. Zalewski pisał: "W dniu 7 grudnia 1967 r. chciałem przejąć w/w parafie od dotychczasowego administratora ks. Kułaka Józefa. Ale ten w brutalny sposób odmówił mi przekazania parafii." Ta sytuacja trwała do 30 maja 1968 roku, jak wskazuje na to protokół zdawczo-odbiorczy, w którym czytamy: "Dotychczasowy administrator, ks. Henryk Zalewski, w obecności kuratora Diecezji Mazurskiej, pana Rudolfa Juranka, przekazuje Parafię w Olsztynie oraz stacje [...] nowo mianowanemu administratorowi, księdzu Franciszkowi Dudzie. Przekazuje następujące agendy: m.in. bieżącą korespondencję [...] stempel i nowo sporządzone pieczęcie. - Pozostałe akta i agendy, stanowiące własność Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Olsztynie, nie zostały przez byłego administratora parafii, księdza Józefa Kułaka, przekazane Parafii i do dnia dzisiejszego znajdują się w jego posiadaniu." Była to odpowiedź na stanowisko Konsystorza, który 18 maja 1968 roku podjął następującą uchwałę: "odwołać ks. Józefa Kułaka z dn. 21.5. 68 ze stanowiska administratora obecnej parafii w Olsztynie, czyli istniejących przed reorganizacją Parafii w Olsztynie, Mańkach, Łęgutach, zborów w Olsztynku i Barczewie z przynależnymi stacjami kaznodziejskimi. Do czasu uprawomocnienia się wyroku skreślającego ks. J. Kułaka z listy duchownych pozostawić go bez przydziału służbowego. Przekazać wszystkie dokumenty ks. Dudzie z Ostródy."

Schorowany, a potem stroniący nawet od przyjaciół, którzy go odwiedzali, ks. Józef Kułak nadal mieszkał w Mańkach aż do śmierci. Jego grób znajduje się na tamtejszym, zabytkowym cmentarzu.

 

Ks. Emil Żmijewski

Urodził się 9 marca 1917 roku. W 1956 roku rozpoczął pracę kościelną w Diecezji Mazurskiej. Nie wiadomo dokładnie, czy i kiedy odbyła się jego ordynacja. Daty jego ordynacji nie ma bowiem przy jego nazwisku w rocznikach "Kalendarza Ewangelickiego". W dokumentach kościelnych znajduje się natomiast informacja z 29 czerwca 1956 roku, mówiąca o uchwale Naczelnej Rady Kościoła, w której stwierdza się, że jest księdzem. W uchwale napisano bowiem: "NRK powołuje księdza tymczasowo do pracy w Kościele w charakterze pomocnika ks. Jana Sczecha w Giżycku ze szczególnym powierzeniem opieki duszpasterskiej w Węgorzewie i zborach w powiecie węgorzewskim."

Macierzystą parafią było Węgorzewo, gdzie mieszkał, pełniąc obowiązki administratora. Potem oprócz okolicznych zborów był także duszpasterzem i administratorem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Suwałkach. Jego praca kościelna w Diecezji Mazurskiej trwała do 1962 roku.

 

Ks. Henryk Wiśniewski

Ordynowany był w Ostródzie 14 lipca 1957 roku razem z księżmi: Antonim Komenderą, Franciszkiem Dudą i Karolem Naumanem. W uroczystości uczestniczyli: ks. bp Karol Kotula oraz seniorzy Diecezji Mazurskiej i Diecezji Cieszyńskiej: ks. Edmund Friszke i ks. Adam Wegert.

Z początkiem sierpnia 1957 roku ks. Wiśniewski został wikariuszem ks. sen. Edmunda Friszkego w Olsztynie "ze szczególnym poleceniem opieki duszpasterskiej nad zborami w Zalewie, Starym Mieście, Kamieńcu, Szymanowie i Siemianach". Praktykę kościelną w Diecezji Mazurskiej pełnił niecały rok. Potwierdza to - zachowane w archiwum diecezjalnym - pismo ks. Franciszka Dudy z Ostródy, który 18 marca 1959 roku wystosował do Konsystorza pismo w sprawie użytkowania motocykla Jawa, pisząc: "Od dnia 1 czerwca 1958 r., tj. od chwili wyjazdu za granicę ks. Henryka Wiśniewskiego, na prośbę śp. Ks. Seniora E. Friszkego spełniałem w tych placówkach [Zalewo, Stare Miasto, Kamieniec i Szymanowo] całkowitą opiekę, dojeżdżając tam z Ostródy co dwa tygodnie." Od września 1960 roku pieczę nad parafią w Zalewie sprawował ks. Erwin Kruczek, wikariusz księdza proboszcza Ottona Wittenberga w Olsztynie.

 

Ks. Antoni Komendera

Urodził się 28 października 1928 roku. Razem z innymi kandydatami teologii był ordynowany 14 lipca 1957 roku w Ostródzie. W tym samym miesiącu otrzymał skierowanie do Mikołajek jako wikariusz ks. Władysława Pilcha-Pilchowskiego "ze szczególnym poleceniem opieki duszpasterskiej nad parafiami ewangelicko-augsburskimi w Baranowie i Uźrankach". Zamieszkał w Uźrankach. Po rocznym wikariacie opuścił Mazury.

 

Ks. Franciszek Duda

Ks. Franciszek Duda należy do tych nielicznych duchownych, którzy służbę kościelną pełnili w Diecezji Mazurskiej przez dziesięciolecia - od pierwszego po ostatni dzień. Tuż po ukończeniu studiów teologicznych, ordynowany był w dniu 14 lipca 1957 roku w Ostródzie przez ówczesnego zwierzchnika Kościoła ks. bp. Karola Kotulę, któremu w czasie tej uroczystości asystowali seniorzy: ks. Edmund Friszke z Diecezji Mazurskiej oraz ks. Adam Wegert z Diecezji Cieszyńskiej. Pół wieku później, 12 lipca 2007 roku, odbyło się w Olsztynie nabożeństwo dziękczynne, z udziałem Biskupa Kościoła Janusza Jaguckiego, poświęcone obchodom 50-lecia ordynacji emerytowanego proboszcza olsztyńskiej parafii - ks. konsen. Franciszka Dudy.

Pierwszą placówką, do której młody ksiądz został skierowany, była parafia w Dąbrównie wraz ze stacjami kaznodziejskimi m.in. w Lipowie i Glaznotach. Dwa lata później ks. Franciszkowi Dudzie przypadły obowiązki administratora parafii w Ostródzie, a wraz z nimi rozleglejszy teren działania: wśród wielu stacji, do których dojeżdżał, były tak odległe, jak Miłomłyn, Iława i Biskupiec Pomorski. W maju 1968 roku został przez władze kościelne mianowany administratorem parafii w Olsztynie.

W niedzielę 16 listopada 1969 roku odbyły się trzecie w okresie powojennym wybory proboszcza parafii w Olsztynie. Na zgromadzeniu parafialnym, któremu z polecenia Seniora przewodniczył ks. Jerzy Otello z Nidzicy, proboszczem wybrano ks. Franciszka Dudę z Ostródy, od ponad roku administratora tej parafii. Długo czekał na przeprowadzkę. Dopiero 27 września 1970 roku w olsztyńskiej parafii odbyła się długo oczekiwana uroczystość instalacji proboszcza ks. Franciszka Dudy. Instalacji dokonał ks. sen. Paweł Kubiczek w asyście ks. konsen. Henryka Zalewskiego oraz ks. Gustawa Brody, byłego proboszcza instalowanego. Dnia 7 marca 1971 roku ks. Franciszek Duda został wybrany konseniorem Diecezji Mazurskiej.

Proboszczem parafii ewangelickiej w Olsztynie był aż do dnia 27 kwietnia 1997 roku, kiedy Konsystorz Kościoła podjął uchwałę: przenieść ks. prob. Franciszka Dudę w stan spoczynku i wyrazić mu podziękowanie za pełnioną służbę. Stało się tak z powodu niedomagań zdrowotnych. Już w 1988 roku przez dłuższy czas przebywał w szpitalu i potem pozostawał pod opieką lekarzy. Biorąc pod uwagę stan zdrowia duchownego, władze kościelne, chcąc odciążyć go od nadmiaru prac, z dniem 31 grudnia 1988 roku zwolniły z administrowania stacjami kaznodziejskimi w Pasłęku, Morągu, Łęgutach i Olsztynku. Jakkolwiek w następnych latach stan zdrowia się poprawił, to proboszcz nie wrócił już do pełni sił. W 1997 roku, w sobotę 26 lipca, w kościele ewangelickim w Olsztynie odbyły się uroczystości religijne z okazji 40-lecia ordynacji i przejścia w stan spoczynku ks. konsen. Franciszka Dudy.

Na emeryturze, dopóki starczało zdrowia i sił, ks. Franciszek Duda brał udział w życiu parafii i środowiska ewangelickiego. M.in. był w gronie 27 członków-założycieli Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego w kwietniu 1999 roku. Później zamieszkał przez pewien czas w Mikołajkach, w tamtejszym domu "Arka". Ostatnio, od lat, był pensjonariuszem domu opieki "Laurentius" w Olsztynie. Zmarł 6 lutego 2009 roku w Olsztynie.

 

Ks. Erwin Kruczek

W 1960 roku ukończył studia na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej jako magister teologii ewangelickiej. Po ordynacji, 23 września 1960 roku został mianowany "osobistym wikariuszem ks. Alfreda Jaguckiego z chwilową siedzibą w Szczytnie". Po tygodniu jednak dostał nowy przydział jako wikariusz ks. proboszcza Ottona Wittenberga i został skierowany do Zalewa. Od stycznia 1961 roku, gdy ks. Henryk Sikora z Działdowa objął w opiekę parafię w Rypinie, ks. Erwinowi Kruczkowi z Zalewa przypadła duszpasterska opieka nad zborem w Prabutach i stacją kaznodziejską w Mikołajkach Pomorskich. Po zakończeniu wikariatu, ks. Erwin Kruczek otrzymał mianowanie na administratora parafii w Zalewie ze stacjami kaznodziejskimi w Prabutach, Mikołajkach Pomorskich, Kamieńcu, Starym Mieście, Morągu, Szymanowie i Siemianach oraz zboru w Pasłęku. Zdał drugi egzamin kościelny, uprawniający do samodzielnego stanowiska proboszcza. Pracę w tym okręgu kościelnym pełnił do 1964 roku.

 

Ks. Andrzej Czyż

Urodził się 20 października 1936 roku na Śląsku. Tam zdał też w 1954 roku maturę i podjął studia na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej, kończąc je jako magister teologii ewangelickiej. Ordynowany był 27 września 1957 roku. Z dniem ordynacji Biskup Andrzej Wantuła wysłał go na praktykę do Diecezji Mazurskiej, mianując wikariuszem senioralnym ks. sen. Alfreda Jaguckiego, proboszcza parafii w Szczytnie.

Jako wikariusz ks. Andrzej Czyż odbywał praktykę kościelną do końca lipca 1960 roku. Z dniem 1 sierpnia otrzymał mianowanie na wikariusza Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Skoczowie. Tam upłynęły jego lata służby kościelnej, którą pełnił zrazu jako wikariusz i drugi proboszcz, a od 1986 roku jako proboszcz. Rada Miejska Miasta Skoczowa przyznała ks. Andrzejowi Czyżowi laur Srebrnej Cieszynianki za rok 2005. W dniu 20 października 2006 roku ks. konsenior Andrzej Czyż, emerytowany proboszcz w Skoczowie, obchodził jubileusz 70-lecia urodzin. Z okazji jubileuszu otrzymał wiele życzeń od swoich parafian.

 

Ks. Stanisław Dorda

Ordynowany był 27 sierpnia 1959 roku i natychmiast mianowany przez bp. Andrzeja Wantułę na wikariusza ks. sen. Alfreda Jaguckiego, proboszcza parafii w Szczytnie.

Praktykę kościelną zdobywał w Zalewie, będąc wikariuszem senioralnym Diecezji Mazurskiej z siedzibą w Szczytnie. Po roku został zwolniony z tego stanowiska.

Dnia 1 sierpnia 1960 roku, zgodnie z uchwałą Naczelnej Rady Kościoła, został wikariuszem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Ustroniu. Pełnił tam służbę kościelną jako II proboszcz. (1960-1969). W latach 1980-1983 był I proboszczem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Ustroniu. Z jego inicjatywy, z pomocą pastorowej Marii Dorda pełniącej funkcję organisty i jej siostry Ewy Bocek - pedagog Uniwersytetu Śląskiego Filii w Cieszynie, powstał szesnastoosobowy Kameralny Zespół Wokalny "Ustroń", który istnieje już ponad 25 lat.

Ks. Stanisław Dorda był też długoletnim proboszczem w Bytomiu. Utrzymywał kontakty z ewangelikami polskimi na obczyźnie oraz ich placówkami kościelnymi. W jego opracowaniu ukazała się w 2006 roku książka " Kronika drogi. Księga cytatów z "Posła Ewangelickiego" - organu Polskiego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Obczyźnie". Od wiosny 2006 r. pracuje czasowo w Centrum Lutra (Luther-Zentrum) w Wittenberdze.

 

Ks. Jan Gogółka

Urodzony w 1934 roku na Śląsku, wychował się w Bielsku-Białej. Studiował w Warszawie teologię. Po ukończeniu Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej był ordynowany 4 października 1959 roku i mianowany wikariuszem ks. Jana Nogi z siedzibą w Ukcie. Po odbyciu wikariatu, 1 maja 1963 roku został mianowany administratorem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Ukcie ze stacjami kaznodziejskimi w Nidzie i Krutyni oraz zborem w Wejsunach. Na tym stanowisku sprawuje opiekę duszpasterską aż do wiosny 1967 roku.

W kwietniu 1967 roku poinformował władze kościelne o swej decyzji dotyczącej wyjazdu do Niemiec i połączeniu się z krewnymi. Z dniem 30 kwietnia 1967 roku otrzymał postanowienie o odwołaniu go ze stanowiska administratora parafii w Ukcie oraz zboru w Wejsunach, a administratorem tych placówek został czasowo ks. sen. Paweł Kubiczek. W związku z jego wyjazdem na pobyt stały za granicę, dnia 15 maja 1967 roku Naczelna Rada Kościoła przyjęła do wiadomości rezygnację ks. Jana Gogólki z przynależności do stanu duchownego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego i skreśliła go z listy duchownych.

Ks. Jan Gogółka wyjechał w 1968 roku w ślad za parafianami. Po latach, w wywiadzie dla niemieckiej prasy, mówił, że z bólem obserwował, jak cała jego parafia przenosi się do Niemiec. Podczas jego służby kościelnej w Ukcie z 3 tysięcy parafian pozostało 300 osób. Podczas późniejszych odwiedzin Ukty, już w XXI wieku, mógł zaobserwować, że ten proces trwał nadal, gdyż w Ukcie i okolicach pozostało teraz zaledwie ok. 30 ewangelików.

Po przyjeździe do Niemiec osiedlił się w Westerstede i podjął pracę w ewangelickiej parafii Ocholt. M.in. był nauczycielem religii w gimnazjum. Potem, gdy w Polsce wprowadzono stan wojenny, włączył się w działalność charytatywną. Z pierwszym transportem pomocy wyruszył wprost do Ukty. Było to dokładnie 25 grudnia 1981 roku. Potem przyjeżdżał jeszcze wiele razy. W ostatnich latach już nie na Mazury, ale transporty były kierowane do diaspory na Dolnym Śląsku i na Opolszczyźnie. Ks. Jan Gogółka był też w Ukcie na uroczystości z okazji otwarcia ośrodka pomocy. Wraz z księdzem w odwiedziny przybyła też grupa dawnych mieszkańców.

 

Ks.Otton Jaworski

Urodził się 19 października 1934 roku w Ustroniu. Ordynowany był 25 września 1960 roku w Bielsku. Z dniem ordynacji został wikariuszem ks. Alfreda Jaguckiego z siedzibą w Rańsku. Sprawował tam duszpasterską opiekę do 1964 roku. W sierpniu 1964 roku został mianowany administratorem Parafii w Ełku. W powierzonych placówkach kościelnych, gdzie organizuje też nauczanie kościelne systemem korespondencyjnym, pełni służbę do jesieni 1970 roku. Wtedy Naczelna Rada Kościoła podjęła uchwałę: "W związku z wyjazdem za granicę na stały pobyt ks. O. Jaworskiego, skreślić go - na jego własną prośbę - z listy duchownych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego z dniem 30 listopada 1970 roku." We wspomnieniach ks. dr. Alfreda Jaguckiego "Mazurskie dole i niedole" autor poświęcił jedno zdanie o swym wikariuszu: "Ksiądz Jaworski, pochodzący z Ustronia, był żonaty z Mazurką z Nawiad i wyjechał z teściami, bo nie chciał powiększać liczby rozdartych rodzin, kiedy na Mazurach trwała akcja łączenia rodzin".

 

Ks. diak. Sieghard Kunze

Urodził się 5 kwietnia 1930 roku w Mrągowie."Po ukończeniu odpowiedniego przeszkolenia", ordynowany był wraz z innymi "synami ziemi mazurskiej" w Olsztynie 17 stycznia 1954 r. (razem z Buchholzem i Doschem). Wcześniej, bo jako praktykant, z dniem 1 marca 1954 roku otrzymał mianowanie na pełniącego obowiązki administratora Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Gierkowie (obecnie: Gierzwałd), pow. Ostróda. Po dwóch tygodniach został skierowany do Dąbrówna, gdzie powierzono mu opiekę duszpasterską także nad stacjami kaznodziejskimi w Leszczu i Osikowie. Niebawem, bo jeszcze wiosną 1954 roku, powierzono mu pełnienie obowiązków administratora Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Zalewie oraz zborów w Kamieńcu i Prabutach. Służbę kościelną pełnił tam do jesieni 1955 roku. Z dniem 31 października Naczelna Rada Kościoła zwolniła ks. diakona Kunze z administracji zboru w Prabutach (i zapewne z innych placówek kościelnych), zalecając przekazanie administracji ks. Pawłowi Kubiczkowi z Ostródy. Nie wiadomo dokładnie kiedy, ale, jak przekazali to duchowni znający tamte czasy, również diakon z Zalewa niebawem wyjechał z Mazur za granicę.

 

Ks. bp Jan Szarek

Urodził się dn. 13 lutego 1936 r. w Bielsku-Białej. W 1956 r. zdaje egzamin dojrzałości i rozpoczyna studia w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Kończy je w 1960 r., uzyskując tytuł magistra teologii ewangelickiej. Ordynowany w Bielsku - Białej w swoim rodzinnym kościele Zbawiciela dnia 25 września 1960 r., rozpoczyna pracę duchownego w Kościele Ewangelicko-Augsburskim.

Dziesięć lat pełni służbę w Diecezji Mazurskiej; przez dwa lata jest wikariuszem ks. konsen. Edwarda Bussego z siedzibą w parafii w Nawiadach k. Mrągowa. Od lutego 1961 roku był też duszpasterzem młodzieżowym dla Diecezji Mazurskiej. Z dniem 1 lipca został mianowany administratorem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Giżycku oraz zborów w Miłkach i Rydzewie. Rok później doszła parafia w Wydminach ze stacjami kaznodziejskimi w Zelkach i Orłowie oraz zborem w Sterławkach Wielkich. Macierzystą parafią pozostało Giżycko, gdzie po latach administrowania, 30 października 1966 roku został instalowany na proboszcza. W 1970 roku rezygnuje ze stanowiska proboszcza w Giżycku, aby od dn. 1 lipca 1970 r. zostać wikariuszem ks. seniora Adama Wegerta w rodzinnym Bielsku. W "Kalendarzu Ewangelickim" na rok 1971 ukazał się jego artykuł pt. "Wśród dzieci w diasporze (na przykładzie swojej parafii w Giżycku)".

W Bielsku ks. Jan Szarek pracuje jako wikariusz do 1 czerwca 1975 roku, czyli do momentu wybrania go przez parafię ewangelicką drugim proboszczem. Dnia 14 września 1980 r. zostaje wybrany I proboszczem parafii ewangelickiej w Bielsku. Dwa dni później Zgromadzenie Diecezjalne Diecezji Cieszyńskiej przeważającą większością głosów wybrało go na urząd seniora tej Diecezji. Dn. 6 stycznia 1991 r. Synod Kościoła wybiera ks. seniora Jana Szarka na urząd Biskupa, co było jednoznaczne z objęciem także stanowiska Prezesa Konsystorza. W czasie 10-letniej kadencji przeprowadził wiele inicjatyw. W latach 1993 - 2001 ks. bp Jan Szarek był prezesem Polskiej Rady Ekumenicznej. W marcu 2000 r. Synod Kościoła powołał go na pierwszego prezesa Diakonii Kościoła. Był nim aż do 2005 r. W 2007 roku ks. bp Jan Szarek, emerytowany Biskup Kościoła oraz długoletni Prezes Diakonii Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, został wyróżniony Nagrodą Diakonii Polskiej - statuetką "Miłosierny Samarytanin".

Biskup-senior często odwiedza też Mazury, a szczególnie Giżycko. M. in. w dniach 16 i 17 września 2007 roku był gościem na uroczystościach poświęconych 180-leciu odbudowy i poświęcenia kościoła ewangelickiego w Giżycku.

 

Opracował: Erwin Kruk


KARTKI MAZURSKIE, 2007 Październik Nr 10 (52) Rok VIII. Red. E.K.
Biuletyn Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego.
Adres: 10 - 026 Olsztyn, ul. Stare Miasto 1,
tel. + 48 89 527-22-45
Konto: PKO BP II/0 Olsztyn 93 1020 3541 0000 5002 0091 1180
http://diec.mazurska.luteranie.pl/pl/mte.html
http://www.mtew.prv.pl


Powrót do poprzedniej strony
Wydrukuj stronę

(c) 2007.11.07 - Diecezja Mazurska KEA w RP - olsztyn@luteranie.pl