KARTKI MAZURSKIE

2007 Listopad Nr 11 (53) Rok VIII
Biuletyn Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Olsztynie

 

Księża Diecezji Mazurskiej KE-A w latach 1961-1970

 

Ks. Jerzy Drzewiecki
Ks. Wiesław Grochal
Ks. bp Janusz Jagucki
Ks. Jan Krzywoń
Ks. Edmund Schmidt
Ks. Henryk Schröder

W przeciwieństwie do lat pięćdziesiątych, w których przez Diecezję Mazurską przewinęło się kilkudziesięciu duchownych, najczęściej praktykantów i księży diakonów, trzeba powiedzieć, że to dziesięciolecie było w miarę spokojne. Co prawda, nadal trwał exodus Mazurów i zamierały niektóre parafie, jednak fala wyjazdów nie była już tak gwałtowna, jak wcześniej. W latach 1961-1970 do mazurskich parafii trafiło tylko sześciu nowych księży, absolwentów Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej. Wśród nich był - urodzony na Mazurach i ściśle związany z Mazurami - ks. Janusz Jagucki, długoletni proboszcz parafii w Giżycku, a obecnie - Biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP.

Erwin Kruk

 

 

 

Ks. Wiesław Grochal

Po ukończeniu studiów na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w 1961 r. i ordynacji na księdza ewangelickiego, ks. Wiesław Grochal z dniem 15 października 1961 r. otrzymał mianowanie na stanowisko wikariusza księdza konsen. Edwarda Busse w Mrągowie z siedzibą w Baranowie. Po rocznej praktyce opuścił parafię w Baranowie i 12 października 1962 r. został skierowany do Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Nawiadach, nadal jako wikariusz. Tam też podążyła diakon Emilia Grochal z domu Pilich, absolwentka teologii, wprowadzona w urząd nauczania kościelnego 15 grudnia 1963 r. W roku szkolnym 1961/62 była ona katechetką w Szczytnie, a w latach 1962-1966 pracowała jako katechetka w Nawiadach.

Na nowym miejscu ks. Wiesław Grochal zdał drugi egzamin kościelny, uprawniający do samodzielnego stanowiska proboszcza. Dnia 1 maja 1966 r. otrzymał mianowanie na administratora parafii w Bytomiu i zboru w Laryszowie. Wraz z rodziną opuścił Nawiady. Służbę kościelną pełnił w Bytomiu do 20 sierpnia 1976 r. Również jego żona, diakon Emilia Grochał, była katechetką w Bytomiu do 1976 roku.

 

Ks. Jan Krzywoń

Urodził się 27 maja 1940 r. W młodości związany ze Skoczowem, ukończył studia teologiczne w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej. W Warszawie był też ordynowany 14 października 1962 r. Wtedy otrzymał mianowanie na wikariusza senioralnego z siedzibą w Świętajnie. Pracował tam do 1965 roku. Z dniem 1 września 1965 r., po odbytym wikariacie, powierzono mu obowiązki administratora Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Mrągowie. Trzy lata później, w dniu 16 czerwca, wybrany zostaje proboszczem tej Parafii, a uroczystość instalacji odbyła się 12 października 1968 r. W latach 1968 - 1972 sprawował też funkcję duszpasterza młodzieżowego Diecezji Mazurskiej.

W Mrągowie proboszczem był prawie 12 lat. Praca kościelna nie była tu łatwa. Warunki, w jakich się odbywała, nadszarpnęła jego zdrowie. Od sierpnia 1980 r. przebywał na urlopie zdrowotnym. Miesiąc później ks. Jan Krzywoń, jak czytamy w dokumentach kościelnych, został "zawieszony w czynnościach proboszcza PEA w Mrągowie." Przeszedł na rentę. Rok później wyjechał do Niemiec.

Jak wspominał losy tego duchownego ks. dr Alfred Jagucki w książce "Mazurskie dole i niedole": "W Mrągowie pracował skoczowianin, ksiądz Jan Krzywoń. Załamał się psychicznie pod naporem dyskryminacji ze strony władz i ludności napływowej, nastawionej fanatycznie i nietolerancyjnie wobec ewangelików. Wbrew swojej woli, za namową żony Mazurski i jej rodziny wyjechał do RFN."

Dwadzieścia pięć lat później w "Zwiastunie Ewangelickim" (2005 nr 12) ukazały się obszerne fragmenty wspomnień ks. Jerzego Krzywonia z Hanoweru. Zawierały odwołania do lat młodości na Mazurach. We wspomnieniach autor przywołał Jerutki nad jeziorem Marksoby, gdzie w dawnej plebanii ewangelickiej odbywały się obozy młodzieży ewangelickiej, oraz nazwiska mazurskich parafian z czasów, gdy jeszcze mieszkali w swych rodzinnych stronach.

Ks. Jan Krzywoń m.in. napisał: "... Żyliśmy wśród nich i oni także godni są wspomnienia. Przypominają mi się zwłaszcza Mazurzy, którzy wiernie chodzili z nami na nabożeństwa i których - podczas długotrwałego exodusu Mazurów - żegnaliśmy z łezką w oku... Z upływem czasu pamięć nasza jest coraz słabsza. Zanim więc zapomnę wiele nazwisk, chciałbym przypomnieć kilka rodzin mazurskich i nazwisk, z którymi zetknęła się większość obozowiczów, zwłaszcza w latach 60. i na początku lat 70. minionego wieku. Mam w dobrej pamięci następujące rodziny mazurskie: Piotrowskich, Senfów, Kempków, Burbullów, Szczepanów, Podsiadłych, Sysków, Tańskich, Gregorów, Kilianów, Pannków, Kopków, Krasków, Bednorzów, Dopatków, Ładów, Możdżeniów, Kizinów, Specoviusów, Pawelczyków, Orzeszków, Bendisiów, Blochów, Tyców, omę Witkowską czy Gronisów... Jeśli chodzi o pozostałą ludność, to nie do zapomnienia byli: lekarz Truderung, kaznodzieja baptystyczny Oświęcimka, księża rzymskokatoliccy: Batowski i Łaniewski, nauczyciel Drozdowski czy sołtys Kamiński... Wielka szkoda, że dziś okolice Jerutek pozostały bez rdzennych mieszkańców, chociaż tu, na tych terenach, Mazurzy mówili prawie wyłącznie gwarą mazurską i karmili się Słowem Bożym z mazurskich kancjonałów i Biblii, a także posiłkowali się obfitą literaturą religijną pisaną w staropolskim języku w XVI i XVII wieku. Z kilkunastoma mazurskimi rodzinami zetknąłem się w RFN: bezpośrednio czy pośrednio. Nie mogło być inaczej - rozmawialiśmy i pisaliśmy po mazursku czyli po polsku. Wielu Mazurów odeszło już na zawsze do wieczności. Niech ich Bóg obdarzy swoim pokojem (...)."

 

Ks. Jerzy Drzewiecki

Absolwent Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej. Ordynowany był 14 października 1962 r. w Warszawie, razem z księdzem Janem Krzywoniem i jak on, przydzielony został również do pracy duszpasterskiej na Mazurach. Z dniem ordynacji otrzymał bowiem mianowanie na wikariusza księdza konsen. Edwarda Busse w Mrągowie z siedzibą w Ełku. Jego duszpasterska praca w Ełku trwała dwa lata. Dnia 1 lipca 1964 r. został skierowany do Diecezji Warszawskiej jako wikariusz diecezjalny i powierzono mu placówkę kościelną w Zduńskiej Woli. Obsługiwał też inne parafie. M.in. gdy w 1967 r. zmarł ks. Gustaw Kraina, proboszcz parafii ewangelickiej w Pabianicach, ks. Jerzy Drzewiecki dojeżdżał przez parę lat do Pabianic i tam również odprawiał nabożeństwa.

 

Ks. Henryk Schröder

Syn księdza Henryka Szredera (Schrödera), długoletniego administratora parafii w Rozogach, a w latach 1972-1985 w Pasymiu. Po ukończeniu studiów teologicznych w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej, 20 września 1964 roku został ordynowany na księdza ewangelickiego i skierowany do parafii w Giżycku jako wikariusz.

Jego wikariat w Diecezji Mazurskiej trwał rok. Dnia 10 października 1965 r. otrzymał odwołanie ze stanowiska wikariusza w Giżycku, a następnego dnia został mianowany na wikariusza senioralnego Diecezji Pomorsko-Wielkopolskiej z siedzibą w Sopocie.

Po praktyce w Giżycku i Sopocie, w latach 1968-1976 był administratorem parafii w Koninie. Od 1976 roku został proboszczem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Kluczborku i pracował tu ponad 30 lat. Znajdował również czas na działalność społeczno-kulturalną, na pielęgnowanie swoich pasji: historii, kultury, sztuki. Remontował zabytkowy kościół i organy. Zainicjował koncerty muzyki organowej. Przy prowadzonej przez siebie parafii ks. H. Schröder założył wokalno-insytrumentalny zespół dziecięco-młodzieżowy "Maranatha" oraz parafialną orkiestrę dętą. Za tę działalność był wielokrotnie nagradzany. Przez wiele lat w lokalnej prasie publikował artykuły o tematyce religijnej i moralnej. Jest autorem albumu "Kościoły ewangelickie na Ziemi Kluczborskiej". Poza tym, podobnie jak jego ojciec, był zasłużonym działaczem ochotniczych straży pożarnych.

Dnia 2 września 2007 r. ks. Henryk Schröder przeszedł na emeryturę. Nowym proboszczem parafii w Kluczborku został wybrany ks. Paweł Szwedo, w latach 2004-2007 proboszcz parafii w Piszu w Diecezji Mazurskiej.

 

Ks. Edmund Schmidt

Urodził się 24 września 1940 r. w Piszu. Ukończył Chrześcijańską Akademię Teologiczną jako magister. Jego ordynacja odbyła się 10 października 1965 r. w Warszawie. Z dniem ordynacji otrzymał mianowanie na stanowisko wikariusza parafii w Szczytnie, z propozycją zamieszkania na plebanii w Wielbarku. Dnia 30 kwietnia 1967 r. został stamtąd odwołany, a jednocześnie powierzono mu administrację parafii w Ukcie i Nawiadach oraz zboru w Pieckach, w charakterze wikariusza ks. sen. Pawła Kubiczka z siedzibą w Ukcie. W dniu 1 czerwca 1969 r. zostaje administratorem filiału w Ukcie oraz parafii w Piszu. Niespełna rok później, 1 lipca 1970 r., został mianowany na administratora parafii w Ostródzie. W sierpniu 1971 roku wyjechał z Ostródy do Niemiec.

 

Ks. bp Janusz Jagucki

Urodził się 14 lutego 1947 r. w Sorkwitach na Mazurach jako syn ks. Alfreda Jaguckiego i Agnieszki zd. Rynkiewicz. Nie jest to pierwszy biskup, który ma w swoim życiorysie mazurski epizod, ale jest to pierwszy rodowity Mazur jako zwierzchnik Kościoła Ewangelicko - Augsburskiego w Polsce.

W latach 1965-1970 odbywał studia teologiczne w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, gdzie w październiku 1970 r. uzyskał tytuł magistra teologii na podstawie pracy pt. "Kościół wobec ludzi samotnych".

W dniu 22 listopada 1970 roku ordynowany został w Goleszowie przez ks. bp. Andrzeja Wantułę. Z dniem ordynacji skierowany został do Diecezji Mazurskiej jako wikariusz parafii w Giżycku. W latach 1973-76 był jej administratorem. Ponadto pracował jako administrator parafii w Ełku, Suwałkach (1975-85) i Rynie (1976-86).

9 maja 1976 r. został wybrany proboszczem parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Giżycku. Był wizytatorem lekcji religii oraz koordynatorem współpracy z zakonem Joanitów w Diecezji Mazurskiej. W Giżycku działał też praktycznie na polu ekumenicznym. M.in. udostępniał kościół ewangelicki w Węgorzewie i Giżycku grekokatolikom na ich nabożeństwa do czasu, gdy mogli się zbierać w swoich świątyniach. Zainteresował duchownych innych wyznań postacią pierwszego misjonarza chrześcijańskiego na tych ziemiach. Osobiście uczestniczył w odnowieniu krzyża Brunona z Kwerfurtu postawionego nad Niegocinem przed stu laty. Był duszą Tygodni Modlitw o Jedność Chrześcijan.

Jak wspominają duchowni grekokatoliccy, dobra atmosfera w Giżycku miała też pozytywny wpływ na wzajemną współpracę w Węgorzewie. Grupy turystów ewangelickich, zwłaszcza z Niemiec, odwiedzały nie tylko swoją dawną świątynię, gdzie były serdecznie przyjmowane, ale także klasztor ojców bazylianów z kaplicą, którą ozdabiają ikony wybitnego malarza, prof. Jerzego Nowosielskiego. Podejmowano też wspólne akcje charytatywne, inicjowane m. in. przez ewangelickich Joannitów. Na trwałe ustanowił w Giżycku festiwale organowe i nabożeństwa w języku niemieckim dla turystów - w sezonie letnim. Jest honorowym obywatelem Giżycka. Żonaty z Danutą zd. Ferek. Z tego związku urodziła się córka - Katarzyna (1972 r.).

Na urząd Biskupa Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP został konsekrowany w Święto Epifanii 6 stycznia 2001 r. w kościele św. Trójcy w Warszawie, zastępując na tym urzędzie ks. bp. Jana Szarka. Nie zerwał swych związków z Mazurami. A i województwo o nich pamięta. Dnia 8 listopada 2006 r. w sali sesyjnej Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie otrzymał od władz samorzadowych "Odznakę honorową za Zasługi dla Województwa Warmińsko-Mazurskiego." O jego pasjach można się dowiedzieć z pracy zbiorowej "Misja - Muzyka - Mazury", zredagowanej przez ks. Jerzego Belowa, Magdalenę Legendź i ks. Adriana Korczago, a wydanej nakładem "Augustany" w 2007 r. jako "Księga Pamiątkowa z okazji 60. urodzin Biskupa Janusza Jaguckiego".

W skrócie:

OLSZTYN. 13 i 14 października 2007 r. ewangelicy w Olsztynie mieli swoje święto związane z jubileuszem 130-lecia wybudowania i poświęcenia kościoła ewangelickiego w Olsztynie. Oprócz gospodarza, proboszcza parafii, ks. bp. Rudolfa Bażanowskiego, na jego zaproszenie uczestniczyli w nich m.in.: ks. Bp Janusz Jagucki - zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, Urszula Pasławska - wicemarszałek województwa warmińsko-mazurskiego, Jerzy Małkowski - prezydent Olsztyna, prof. Ryszard Górecki - rektor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Obchody należały do przedsięwzięć udanych i poprowadzonych sprawnie. Najważniejsze, że sobotnia konferencja Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego - wsparta koncertem chóru parafialnego pod dyrekcja p. Andrzeja Kwahsa - wypadła nadspodziewanie dobrze. Wszyscy uczestnicy otrzymali książkę "Ewangeliccy duchowni i parafianie. Powojenne lata w Olsztynie i na Mazurach", wydaną z tej okazji przez Mazurskie Towarzystwo Ewangelickie. Książka, wzbogacona przy niektórych artykułach zestawami zdjęć, zawiera następujące materiały: Ks. bp Rudolf Bażanowski "130 lat ewangelickiego kościoła Chrystusa Zbawiciela", Andrzej Friszke "Ks. Edmund Friszke - dramat polskiego ewangelika", Erwin Kruk "Ks. Otton Wittenberg - weteran pracy na niwie Pańskiej", Janusz Małłek "Karol Małłek. Kościół ewangelicki a sprawa mazurska w latach 40. i 50. XX w.", Andrzej Sakson "Sytuacja Mazurów po zakończonej w 1958 r. w woj. olsztyńskim akcji łączenia rodzin" oraz Alfred Czesla "Tożsamość ewangelików olsztyńskich".

Ewangelickie święto spotkało się ze sporym oddźwiękiem środków przekazu. O uroczystościach pisano w prasie lokalnej i ewangelickiej, a także w czasopismach mniejszości niemieckiej. Na stronie internetowej olsztyńskiej parafii można natomiast oglądać zestaw zdjęć z uroczystości.

GIŻYCKO. Jeszcze pod koniec listopada w prasie wspominano o obchodach 180-lecia odbudowy kościoła w Giżycku, które odbyły się w połowie września br. Z tej okazji wymieniono też autorów, którzy mieli wówczas odczyty. Tak złożyło się niefortunnie, że w kilku tytułach ("Zwiastun", "Gazeta Olsztyńska"), na skutek przestawienia liter, zniekształcone zostało w tych relacjach prasowych nazwisko Marcina Gerssa, pisarza mazurskiego z XIX wieku i wydawcy popularnych kalendarzy. Aby mniej uważnych czytelników nie wprowadzać w błąd, należy podkreślić, że Erwin Kruk, przedstawiając w kościele giżyckim swój referat, mówił na temat Marcina Gerssa i jego "Gazety Leckiej".

KSIĄŻKI NADESŁANE

"Dzieje ludu mazurskiego". - Jako dziesiąty tom "Mojej Biblioteki Mazurskiej" (Waldemar Mierzwa-Oficyna Retman w Dąbrównie) ukazała się jesienią tego roku książka Kurta Obitza "Dzieje ludu mazurskiego". Przez siedemdziesiąt lat pozostawała ona w maszynopisie. Stanowi jedną z pierwszych prób napisania historii Mazurów przez osobę wywodzącą się z tej społeczności. Jak napisał wydawca na okładce: "Istotne jest także to, że autor reprezentował nieliczną grupę tejże ludności, która uważała się już za przedstawicieli osobnego narodu, odrzuciła opcję przypisania do kategorii Mazurów niemieckich lub polskich i dążyła do utworzenia osobnego państwa wschodniopruskiego." Książka dr. Kurta Obitza, napisana w latach trzydziestych XX w., zawiera utopie i marzenia nie obce w kręgu wielu działaczy Związku Mazurów w Działdowie. Jest to publikacja pięknie wydana, opracowana przez olsztyńskiego historyka Grzegorza Jasińskiego. Jego wprowadzenie, ukazujące kontekst historyczny i postać autora, jest prawie tak samo obszerne, jak cała praca Kurta Obitza.

"Przed i za" - Antologia Literacka. W listopadzie na zamku olsztyńskim odbyła się promocja antologii literackiej "Przed i za", zawierającej utwory 22 autorów z Olsztyna i regionu. Ukazała się ona pod redakcją Alicji Bykowskiej-Salczyńskiej i Zbigniewa Chojnowskiego, a wydawcą jest Oddział Stowarzyszenia Pisarzy Polskich w Olsztynie. Antologia wydaje się publikacją interesującą; zawiera poezję i prozę autorów różnych pokoleń, zarówno tych bardziej, jak i mniej znanych. We wstępie Od redaktorów czytamy: "Do pewnego stopnia naszą intencją było udokumentowanie aktualnego stanu posiadania warmińsko-mazurskiego środowiska literackiego, które prowadzi żywy dialog z Polską, Europą, światem w przestrzeni mitów, stereotypów, historii...". Książka (w twardej oprawie i licząca 384 strony) zawiera też biogramy autorów oraz informację o tym, jak od 1989 r. kształtował się Klub, a potem Oddział SPP w Olsztynie.


KARTKI MAZURSKIE, 2007 Listopad Nr 11 (53) Rok VIII. Red. E.K.
Biuletyn Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego.
Adres: 10 - 026 Olsztyn, ul. Stare Miasto 1,
tel. + 48 89 527-22-45
Konto: PKO BP II/0 Olsztyn 93 1020 3541 0000 5002 0091 1180
http://diec.mazurska.luteranie.pl/pl/mte.html
http://www.mtew.prv.pl


Powrót do poprzedniej strony
Wydrukuj stronę

(c) 2007.11.07 - Diecezja Mazurska KEA w RP - olsztyn@luteranie.pl