KARTKI MAZURSKIE

2007 Grudzień Nr 12 (54) Rok VIII
Biuletyn Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego w Olsztynie

 

Adwent - Jutrznia na Gody - Nowy Rok

Księża Diecezji Mazurskiej KE-A w latach 1971-1980

Ks. bp Rudolf Bażanowski
Lech Macieszczak
Ks. Ryszard Otello
Ks. dr Krzysztof Rej
Ks. Zdzisław Sztwiertnia
Ks. Fryderyk Tegler
Ks. dr Alfred Tschirschnitz

 

Prezentując sylwetki księży w poszczególnych latach, za punkt wyjścia przyjąłem początek ich pracy kościelnej w Diecezji Mazurskiej. Zrazu sądziłem, że poprzestanę na pierwszych pięciu latach powojennych. Niebawem jednak doszły kolejne dziesięciolecia. Szczególnie lata pięćdziesiąte charakteryzowały się w Diecezji Mazurskiej niespotykanymi zawirowaniami i wielkim ruchem kadrowym. Miało to swe odbicie, a zapewne i przyczyny, w olbrzymich zmianach, jakie zachodziły wówczas (i w latach sześćdziesiątych) na ewangelickich Mazurach i powiązane były z okresem stalinowskim a potem z exodusem ewangelickich mieszkańców regionu. W latach siedemdziesiątych ewangelików w Diecezji Mazurskiej było jeszcze ok. 10 tysięcy. Już nie tak gwałtownie, jak w poprzednich dziesięcioleciach, ale ich liczba wciąż jeszcze malała.

W latach 1971-1980 pracę kościelną na Mazurach rozpoczęło siedmiu duchownych. Niektórzy z nich, jak ks. bp Rudolf Bażanowski czy ks. dr Alfred Tschirschnitz, nadal sprawują tu opiekę duszpasterską.

Erwin Kruk


 

Ks. Fryderyk Tegler

Urodził się 21 sierpnia 1941 r. w Warpunach k. Mrągowa na Mazurach. Ukończył Chrześcijańską Akademię Teologiczną. Ordynowany był 3 grudnia 1972 r. i mianowany wikariuszem diecezjalnym z siedzibą w Rynie. W kwietniu 1973 r. został duszpasterzem młodzieżowym Diecezji Mazurskiej. W 1974 r. w "Zwiastunie" ukazała się w dwóch odcinkach jego praca magisterska o Gizewiuszu: "Ks. Gustaw Marcin Gizewiusz - bojownik o polskość ziemi mazurskiej". Dla ks. Fryderyka Teglera parafia w Rynie była jego pierwszą i ostatnią placówką w pracy kościelnej na Mazurach.

Dnia 20 sierpnia 1975 r. władze kościelne podjęły uchwałę, żeby "w związku z wyjazdem na pobyt stały za granicę skreślić ks. Fryderyka Teglera na jego własną prośbę z listy duchownych KE-A".

Od trzydziestu lat pastor Tegler mieszka w Niemczech. Z czasem związał się z kościołem ewangelickim wśród przesiedleńców z b. Prus Wschodnich. Jest członkiem zarządu "Gemeinschaft evangelischer Ostpreussen e.V.".

Po transformacji ustrojowej w Polsce w 1989 r. pastor Fryderyk Tegler organizował opiekę dla późnych przesiedleńców z Polski, Rosji i Rumunii. Od listopada 1998 r. był czynny w pracy kościelnej w okręgu Bleckede w Niemczech. Pod hasłem "Dawne zobaczyć, nowe odkryć i budować mosty przyjaźni", dwanaście razy organizował wyjazdy studyjne z Niemiec na Mazury. W każdej grupie było po 44 uczestników. Zawsze ich trasa wiodła ku rodzinnym stronom duchownego - do Mrągowa i Rynu. Gdy 3 czerwca 2005 r. z okazji 150. rocznicy śmierci K. C. Mrongowiusza odbyła się w Mrągowie międzynarodowa konferencja nt. "Pastor K. C. Mrongowiusz jako europejski budowniczy mostów między narodami", w kościele ewangelicko-augsburskim w Mrągowie odbyło się wieczorem nabożeństwo ekumeniczne, w końcowej części nabożeństwa wystąpił ks. Fryderyk Tegler z Scharnabeck, który po polsku przedstawił życie i dzieło Mrongowiusza, i omówił ich znaczenie w jego własnych doświadczeniach życiowych.

W 2006 r., gdy ukończył 65 lat, przeszedł na emeryturę. Z tej okazji w domu parafialnym w Scharnabeck, gdzie mieszka, odbyła się w sierpniu uroczystość. Superintendent Dr. Wolf Dietrich Berner w imieniu okręgów kościelnych Bleckede i Lüneburg podziękował Fryderykowi Teglerowi za osiem lat pełnej poświęcenia i dobrej współpracy. Poza tym, za działalność charytatywną na rzecz Mrągowa i współpracę z lokalnym samorządem, pastor Fryderyk Tegler otrzymał przed paru laty tytuł honorowego obywatela miasta.

 

Ks. dr Alfred Tschirschnitz

Urodził się 10 marca 1948 r. w Warszawie. Ukończył Chrześcijańską Akademię Teologiczną w Warszawie. Po ordynacji w dniu 3 grudnia 1972 r. został skierowany do pracy duszpasterskiej na Mazury, mianowany na wikariusza ks. F. Dudy w Olsztynie i przydzielony czasowo do obsługi parafii w Ostródzie. Wikariuszem był 10 lat. W marcu 1982 r., przy zachowaniu dotychczasowych obowiązków, został ponadto delegowany do obsługi parafii w Elblągu i stacji kaznodziejskiej w Mikołajkach Pomorskich. Dnia 1 stycznia 1984 r. ks. Alfred Tschirschnitz został zatwierdzony na stanowisko administratora parafii w Ostródzie. Wtedy został zwolniony z obsługi duszpasterskiej w Elblągu. Powierzono mu natomiast administrację parafii w Działdowie.

Dnia 4 listopada 1984 r. został wybrany na proboszcza ostródzkiej parafii. Po przejściu ks. sen. Pawła Kubiczka na emeryturę i ogłoszeniu przez Konsystorz wakatu na stanowisku proboszcza w Szczytnie zgłosił tam swoją kandydaturę. Zgromadzenie Parafialne w dniu 1 maja 1991 r. wybrało ks. Alfreda Tschirschnitza na proboszcza Parafii Ewangelicko-Augsburskiej we Szczytnie.

Służbę duszpasterską w Szczytnie pełni do dnia dzisiejszego.

Równolegle z pracą duszpasterską ks. Alfred Tschirschnitz zajmuję się pracą naukową. W roku 1998, po obronie pracy doktorskiej w dniu 15 stycznia, został pracownikiem naukowym. Pracuje jako adiunkt Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie ze specjalizacją: biblista. Jest również znawcą języków starożytnych: hebrajskiego, aramejskiego, greckiego, łacińskiego i staro-egipskiego.
Od roku 1995 wchodzi w skład zespołu tłumaczy, przygotowujących przekład Pisma Świętego. W roku 2001 - nakładem Towarzystwa Biblijnego - ukazało się ekumeniczne wydanie Nowego Testamentu oraz Księgi Psalmów. Księgę Psalmów przetłumaczył z języka hebrajskiego ks. dr Alfred Tschirschnitz. Obecnie w przygotowaniu do druku jest ekumeniczny przekład całego Starego Testamentu. Szczycieński proboszcz i naukowiec będzie tym razem tłumaczem wielu części tej Księgi Ksiąg.

 

Ks. Ryszard Otello

Ryszard Bernard Otello urodził się 7 grudnia 1951 r. w Bydgoszczy. Był synem pastorowej Pelagii i księdza Jerzego Otello, długoletniego proboszcza parafii w Nidzicy. Maturę zdawał w LO w Nidzicy. W latach 1969-1974 studiował na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, pracę magisterską poświęcając gromadkarstwu mazurskiemu. 17 listopada 1974 r. był ordynowany i został wikariuszem diecezjalnym Diecezji Mazurskiej. W grudniu 1975 r. został powołany na stanowisko duszpasterza młodzieżowego Diecezji Mazurskiej. Dnia 1 października 1978 r. został wikariuszem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Nidzicy z siedzibą w Działdowie. Interesował się profesjonalnie historią Mazur, zajmował się też komponowaniem muzyki. Był u początku drogi do zaznaczenia swego miejsca w środowisku naukowym historyków. Jego artykuły naukowe ukazywały się m.in. w "Komunikatach Mazursko-Warmińskich", "Kalendarzu Ewangelickim", "Zwiastunie". Był dumą rodziców, zwłaszcza ojca, po którym przejął zainteresowanie dziejami Mazur.

W wyniku tragicznego wypadku samochodowego w okolicach Płońska zginął dnia 21 listopada 1978 roku, powracając po zdaniu egzaminów doktorskich do swoich obowiązków duszpasterskich w parafii działdowskiej. Na ostatnie pożegnanie w dniu 24 listopada 1978 r. w Nidzicy przybyło bardzo wielu ludzi z całego kraju. W pogrzebie wzięli udział: bp Janusz Narzyński, rektor ChAT prof. Woldemar Gastpary, blisko 30 księży ewangelickich, pięciu księży katolickich, sporo osób świeckich z Mazur i z samej Nidzicy.

Oto pożegnalne kazanie, wygłoszone przez JM ks. prof. dra Woldemara Gastpary'ego, rektora ChAT na nabożeństwie żałobnym w Nidzicy:

(...) Ciężkie brzemię i obowiązek włożyliście na moje barki, prosząc mnie, abym naszego młodego brata i kolegę w służbie Pana pożegnał. Trudno mi po prostu znaleźć się w tej sytuacji. W poniedziałek w wieczornych godzinach razem z Nim odbywaliśmy egzaminy doktorskie, w drodze do rektoratu ustaliliśmy termin publicznej obrony Jego pracy, szedłem obok Niego objąwszy moim zwyczajem ramieniem Jego szczupłą sylwetkę. Pożegnaliśmy się, uśmiechnął się jak zawsze swoim chłopięcym uśmiechem i taki pozostaje w mojej pamięci.

Biedni, a sercu nam bliscy rodzice, siostra, starzy dziadkowie, którzy choć nieobecni, w tej chwili z nami tu są i w domowym nabożeństwie żegnają swego kochanego wnuka - wczuwam się w Wasz ból, który się może jeszcze spotęguje, boć teraz jesteśmy oszołomieni, zaskoczeni, może niezupełnie jeszcze świadomi Waszej straty. Wolno Waszemu sercu wołać z Jeremiaszem: "Nuże, wy wszyscy, którzy przechodzicie drogą, spójrzcie i patrzcie, czy to jest ból równy mojemu bólowi, który mnie zadano."

Jakże rozumiem Ciebie, Drogi Kolego, choć ja nie mam syna, a Ty miałeś i oczekiwałeś w nim spełnienia tych zamierzeń, których Tobie nie dane było osiągnąć. Na Niego przelałeś swoje wielkie i ambitne nadzieje. Mnie też był bliski i mój do niego stosunek wypowiadam w słowach Dawida u zwłok przyjaciela: "Żal mi Ciebie, bracie mój, Jonatanie. Byłeś mi bardzo miły."

Włożyłem Mu do trumny jeden egzemplarz Jego rozprawy doktorskiej, niech z Nim spocznie w mazurskiej ziemi, którą kochał, której oddał swoje serce i poświęcił swą pracę.

Rada Wydziału Teologii Ewangelickiej ChAT nadała śp. ks. Ryszardowi Otello tytuł doktora pośmiertnie, uznając - na podstawie pozytywnych recenzji oraz złożonych egzaminów - pracę doktorską za przyjętą. Jego rozprawa "Problemy narodowościowe Kościoła ewangelickiego na Mazurach w latach 1918- 1945" przez lata pozostawała w maszynopisie. Ukazała się w 2003 r. nakładem Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, z przedmową prof. Janusza Małłka. Prof. dr hab. Janusz Małłek m.in. napisał: Rozprawa pokazuje nam, jak stopniowo zmniejszała się liczba Mazurów ewangelików posługujących się językiem polskim (dialektem mazurskim). Było ich w 1890 roku 331 00, w 1910 roku 315 000, w 1925 roku, według oficjalnej, choć niewątpliwie tendencyjnej, statystyki tylko 70 000. W 1945 roku Mazurów ewangelików miało być 71 500, w 1969 roku - około 10 000, dzisiaj w Polsce żyje ich zaledwie kilka tysięcy. Zanikła ewangelicka mazurska społeczność, pozostała jej skomplikowana i tragiczna historia jakże przypominająca los dawnych Prusów. Zasługuje ona na bliższe poznanie. Książka ta z pewnością będzie służyć temu celowi.

 

Lech Macieszczak

Urodził się 27 września 1949 r. Ordynowany był 26 grudnia 1976. Przez parę lat był administratorem parafii w Kaliszu. Stamtąd delegowano go na Mazury. Z dniem 15 października 1984 r. został mianowany administratorem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Działdowie. Miesiąc później władze kościelne podjęły uchwałę o skreśleniu ks. Lecha Macieszczaka z listy duchownych KE-A.

 

Ks. dr Krzysztof Rej

Urodził się 25 lutego 1952 r. Ordynowany był 26 grudnia 1976 r. i podjął pracę kościelną jako wikariusz Diecezji Pomorsko-Wielkopolskiej z siedzibą w Sopocie. Z dniem 1 kwietnia 1978 r. skierowany został na Mazury. Był tu wikariuszem diecezjalnym z siedzibą w Piszu, pełniąc służbę pod kierunkiem ks. sen. Pawła Kubiczka. Od stycznia 1982 r. otrzymał mianowanie na administratora Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Piszu. Gdy w 1985 r. przeniesiono ks. Władysława Pilchowskiego w stan spoczynku, ks. Krzysztofowi Rejowi powierzono też administrację parafii w Mikołajkach.

W czerwcu 1984 r. ks. Krzysztof Rej został proboszczem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Piszu. Sprawował opiekę duszpasterską także w innych placówkach, gdzie były kaplice, jak Biała Piska, Drygały, Ruciane-Nida i Ukta, a także kościół w Wejsunach. Pracę na Mazurach zakończył w 2003 r. Rok wcześniej uzyskał doktorat w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej, przedstawiając rozprawę doktorską pt. " Ewangelickie duszpasterstwo w Wojsku Polskim w latach 1919- 2000".

W czerwcu 2003 r. ks. dr Krzysztof Rej objął parafię w Kaliszu, trudną ze względu na niewygasłe konflikty z przeszłości. Poza tym został administratorem parafii w Ostrowie Wielkopolskim. W 2006 r. działając na niwie ekumenicznej, udostępnił katolikom kaplicę ewangelicką w Nowej Kaźmierce, w której 30 marca odbyło się pierwsze nabożeństwo ekumeniczne. Odtąd, jak zapowiedziano, kaplica ma służyć wiernym obu Kościołów.

Dnia 20 maja 2007 r. w parafii w Ostrowie Wielkopolskim odbyła się niecodzienna uroczystość. W jej pierwszej części zwierzchnik Diecezji Pomorsko-Wielkopolskiej ks. bp Michał Warczyński poświęcił Słowem Bożym kaplicę w domu parafialnym, a w drugiej wprowadził w urząd - wybranego dwa miesiące wcześniej przez zgromadzenie parafialne - proboszcza parafii, ks. dra Krzysztofa Reja.

 

 

Ks. bp Rudolf Bażanowski

Urodził się 6 lutego 1953 roku w Kiczycach k. Skoczowa na Śląsku Cieszyńskim. Po ukończeniu Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej (ChAT) w 1978 roku i ordynacji w Goleszowie przez ks. bp. Janusza Narzyńskiego dnia 19 listopada 1978 r., skierowany został na Mazury. Tutaj już wcześniej, bo od początku kwietnia 1978 r., pracował jako praktykant na terenie parafii w Kętrzynie. Z dniem ordynacji wrócił do Kętrzyna jako wikariusz Diecezji Mazurskiej. W styczniu mianowano go na duszpasterza młodzieżowego diecezji (1979-1980). Gdy pełnił służbę kościelną w Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Kętrzynie, zgromadzenie parafialne wybrało ks. Rudolfa Bażanowskiego w dniu 29 kwietnia 1984 r. na proboszcza tejże parafii. W październiku 1984 r. został mianowany administratorem parafii w Sorkwitach, a w roku 1986 - duszpasterzem ewangelizacyjno-misyjnym Diecezji Mazurskiej.

Funkcję proboszcza w Kętrzynie pełnił do 1997 r. W "Kalendarzu Ewangelickim" na rok 1988 opublikował artykuł "Zarys historii kościoła ewangelickiego w Kętrzynie na tle dziejów". W roku 1997 przeniósł się do Olsztyna i rozpoczął służbę duszpasterską w Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Olsztynie, gdzie został proboszczem. Przeprowadził wiele remontów, poczynając od plebanii, organistówki i renowacji wnętrza budynku kościelnego, a kończąc na konserwacji organów. Dzięki odremontowanym organom, każdego roku odbywają się w kościele koncerty organowe.

Dnia 23 marca 1991 r. ks. Rudolf Bażanowski został wybrany przez Zgromadzenie Diecezjalne na Seniora Diecezji Mazurskiej. Aktu instalacji w urząd seniora dokonał ks. bp Janusz Narzyński w asyście ks. sen. Pawła Kubiczka i ks. sen. Jana Waltera, a uroczystość ta miała miejsce w kościele św. Jana w Kętrzynie w niedzielę Cantate 28 kwietnia 1991 r. 30 listopada 1991 r. Synod Diecezjalny wybrał go na biskupa diecezjalnego. Wyświęcenie i wprowadzenie w urząd miało miejsce w Olsztynie 22 marca 1992 roku. Konsekracji i wprowadzenia dokonał ks. bp Jan Szarek w asyście ks. bp. Pawła Anweilera i ks. bp. Michała Warczyńskiego.

W lutym 2002 r. ponownie został wybrany przez Synod Diecezji Mazurskiej na zwierzchnika Diecezji Mazurskiej. Ks. bp Rudolf Bażanowski jest współzałożycielem Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego (1999). Od paru miesięcy przewodzi Mazurskiemu Oddziałowi Polskiej Rady Ekumenicznej. W 2007 r. był bardzo zaangażowany w przygotowanie obchodów 130-lecia poświęcenia ewangelickiego kościoła Chrystusa Zbawiciela, które odbyły się 13 i 14 października 2007 r. w Olsztynie.

 

Ks. Zdzisław Sztwiertnia

Urodził się 14 grudnia 1953 r. w Goleszowie. Ordynowany był w Wodzisławiu Śląskim 15 czerwca 1980 r. przez bp. Janusza Narzyńskiego i skierowany na Mazury jako wikariusz Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Nidzicy z siedzibą w Działdowie. Jeszcze przed ordynacją, bo od maja 1989 r., odbywał praktykę w Działdowie. Wcześniej przez parę miesięcy praktykantem był tu inny student ChAT - Jan Kantor, również oddelegowany do pomocy ks. Jerzemu Otello z Nidzicy w jego pracy duszpasterskiej.

W latach 1981-1982 ks. Zdzisław Sztwiertnia był diecezjalnym duszpasterzem młodzieżowym. W połowie stycznia 1983 r. otrzymał mianowanie na wikariusza Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Działdowie. Nie pozostał tu jednak długo. Z dniem 31 lipca 1983 roku został z Działdowa odwołany i skierowany do Ustronia jako wikariusz tamtejszej parafii, w której proboszczem był ks. dr Henryk Czembor.

Obecnie ks. Zdzisław Sztwiertnia jest od lat proboszczem Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Wiśle-Jaworniku.

 

Adwent - Jutrznia na Gody - Nowy Rok

 

Dawne zwyczaje i obrzędy, jakie ongiś były składnikiem życia ewangelickich Mazurów w poszczególnych porach roku, ze względu na ogrom zmian, jakie przyniósł XX wiek, są coraz mniej znane. Warto jednak o nich wiedzieć. Niekiedy jeszcze pojedyncze osoby - instruktorzy teatralni i nauczyciele - odwołują się do mazurskich tradycji i przekazów i wraz z młodzieżą szkolną, jak choćby w Krutyni czy Nidzicy, podejmują próby rekonstrukcji dawnych widowisk, przypominając współczesnym mieszkańcom, jakie to zwyczaje i tradycje były ongiś na Mazurach.

Gdzie szukać tych przekazów? Myślę, że w okresie przedświątecznym warto na chwilę powrócić do lektury nowej książki "Ewangeliccy duchowni i parafianie. Powojenne lata w Olsztynie i na Mazurach", wydanej przez MTE w październiku 2007 r. z okazji obchodów 130-lecia poświęcenia kościoła ewangelickiego w Olsztynie.

Szczególnie na czasie jest tam aneks do artykułu prof. Janusza Małłka "Karol Małłek. Kościół ewangelicki a sprawa mazurska w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX w." Aneks ten, wydrukowany w książce na stronach 81-96, zawiera artykuły znanego działacza mazurskiego i folklorysty Karola Małłka, ojca toruńskiego historyka Janusza Małłka, opublikowane w "Strażnicy Ewangelicznej" z 1952 i 1953 r. Było to dawno temu, w trudnym okresie stalinowskim. Ukazały się one wówczas pod kryptonimem G. S. Jakkolwiek nie wszystkie zostały przedrukowane w książce "Ewangeliccy duchowni i parafianie", to znalazły się w niej artykuły opisujące początek roku liturgicznego i związane z tym porządkiem dawne zwyczaje i obrzędy na Mazurach.

Rok liturgiczny zaczyna się od Adwentu. I u Karola Małłka pierwszy artykuł nosi tytuł "Adwent na Mazurach", drugi natomiast - "Jutrznia na Gody na Mazurach", a trzeci - "Nowy Rok". Są tu i opisy następnych zwyczajów związanych z rokiem liturgicznym. Ze względu na okres przedświąteczny, warto zatrzymać się na "Jutrzni na Gody na Mazurach", gdzie końcowa oracja zamykająca Jutrznię jest - we fragmentach - następująca:

Ach, rodzice wszyscy i przytomni mili!
Jużem Bogu dzięki Jutrznię dokończyli.
Idziem do domu naszego,
Chwaląc Boga Wszechmocnego;
Bądźże przy nas Panie, bądź o Jezu Chryste!
Bym w szczęściu przeżyli święta uroczyste,
Bym też wielcy, jak i mali,
Za rok Jutrzni doczekali!" [...]

Użycz też gospodarzom,
Wszystkim ludziom i sąsiadom
Szczęścia, mocy, zdrowia, siły.
Niech im będzie ten rok miły.

 

 

WESOŁYCH ŚWIĄT!


Wszystkim domownikom wiary i ludziom dobrej woli
serdeczne życzenia radosnych i błogosławionych świąt Narodzenia Pańskiego
oraz pomyślności i szczęścia w Nowym Roku
życzy
Mazurskie Towarzystwo Ewangelickie


KARTKI MAZURSKIE, 2007 Grudzień Nr 12 (54) Rok VIII. Red. E.K.
Biuletyn Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego.
Adres: 10 - 026 Olsztyn, ul. Stare Miasto 1,
tel. + 48 89 527-22-45
Konto: PKO BP II/0 Olsztyn 93 1020 3541 0000 5002 0091 1180
http://diec.mazurska.luteranie.pl/pl/mte.html
http://www.mtew.prv.pl


Powrót do poprzedniej strony
Wydrukuj stronę

(c) 2007.12.17 - Diecezja Mazurska KEA w RP - olsztyn@luteranie.pl